In Suriname moet je het als gedupeerde burger niet hebben van een consumentenbond, een ombudsman of zelfs maar de politie. In de kleine Surinaamse gemeenschap werkt negatieve publiciteit nog als een ouderwetse schandpaal. Tot wanhoop gedreven burgers zoeken daarom hun laatste heil bij de media, bij voorkeur de krant.
Een keer kwam een mevrouw op de redactie aanzetten met schoenen die ze net had gekocht, maar bij de eerste stappen op straat uit elkaar vielen. De winkel wilde niet ruilen en evenmin geld teruggeven. Toen ik als journalist belde en de naam van de krant noemde, klonk het zonder omhalen: “Die mevrouw kan langs komen voor haar geld.”
Maandagmorgen is meneer Nolem door de portier naar mij verwezen. Hij, zijn vrouw en vier kinderen hokken in een klein onderhuisje. De helft van zijn schamele inkomen gaat op aan huur. Al meer dan zes jaar waren zij bezig met een aanvraag van een stukje domeingrond, zodat ze een eigen huisje kunnen bouwen. Alles leek in kannen en kruiken, totdat de afgelopen week de aangevraagde grond aan hun neus voorbij ging. Voor de tweede keer overigens.
Het systeem van domeinuitgifte in Suriname is er een van willekeur en corruptie. Je moet jarenlang met je aanvraag leuren en regelmatig ambtenaren willig houden door af en toen wat onder de tafel te schuiven. Hierdoor heerst het recht van de financieel sterksten. Waar velen langer dan tien jaar wachten, bemachtigen enkelen in betrekkelijk korte tijd gronden voor zichzelf en hun familieleden.

Je eerste reactie is dat je zo’n man wil vertellen dat je niet veel voor hem kan doen. Maar die blik dat je zijn laatste restje hoop bent, dwingt je zijn dossier door te nemen. Dan blijkt al snel dat het zaakje naar onrecht riekt. “Meneer Nolem heeft u op mij afgestuurd”, reageert de ambtenaar van de Dienst der Domeinen alsof ik een bloedhond ben. Belangrijk bij je benadering is dat je ook de ambtenaar het gevoel geeft begrip te hebben voor zijn omstandigheden. Die zijn meestal: een werksfeer uit de jaren dertig, versleten meubilair en een ziekmakend, deplorabel gebouw. Daarnaast houdt het salaris niet over en krijgt hij alles wat vies en vuil is over zich heen. Uiteraard treft hij geheel geen blaam, ook al weet je beter.
Dan komen ook van zijn kant de verhalen los over een systeem waarbij zelfs de minister de regels aan zijn laarzen lapt.
“Het systeem is niet transparant”, geeft de toch wel hoge ambtenaar uiteindelijk toe. Gevallen als die van meneer Nolem zijn ‘schering en inslag’, vertelt hij. “Hierover heb ik meerdere malen schriftelijk mijn beklag bij de minister gedaan. Je moet afvragen of je wel zo met de belangen van mensen kan sollen.”

Aan het eind van het gesprek verzoekt de ambtenaar mij enige omzichtigheid bij het publiceren van de informatie. “Ik ben bereid te kijken naar een nieuwe oplossing voor meneer Nolem. En via u biedt mijn verontschuldigingen aan hem aan.” Op de redactie leg ik Nolem - ik zou haast willen zeggen mijn cliënt – dit allemaal voor. Maar hij heeft geen vertrouwen in de ‘nieuwe oplossing’ van de ambtenaar en kiest voor publicatie. Nadat ik Nolem bij de fotograaf heb gebracht voor een afspraak en afscheid wil nemen, houdt hij mij nog even aan en vraagt weifelend: “Gaat dit me nog iets kosten?”
“Natuurlijk niet”, roep ik opgewekt geruststellend. Maar inwendig verwerk de schok dat burgers in Suriname erop beducht zijn op alle niveaus te moeten betalen voor wat hen rechtens toekomt.