Jaren geleden ontkende de zwarte atleet Dailey Thompson in een interview met Ernest Cashmore, de auteur van het boek ‘Black Sportsmen’ niet alleen dat hij zwart was (Nigeriaanse vader/Ierse moeder), maar reageerde ook zeer verbolgen op elke vraag van de interviewer waarin toch gesuggereerd werd dat hij niet tot het witte ras behoorde. “Ik wil niet geassocieerd worden met een ras dat zijn maatschappelijke mislukkingen probeert af te schuiven op zijn huidkleur”, was de pittige reactie van de atleet.

In 1981 publiceerde het zwart Amerikaanse maandblad Ebony een interview met Diana Ross. Op de vraag van de interviewer hoe het mogelijk was dat zij het in de Amerikaanse maatschappij wel kon maken, terwijl andere zwarte artiesten met minstens evenveel talenten zich niet hebben kunnen ontwikkelen tot een wereldster, antwoordde Ross, dat zij niet in kleuren of rassen geloofde en dat volgens haar iedereen in Amerika, ongeacht zijn ras, dezelfde kansen had. “Als anderen het niet gemaakt hebben, dan ligt het aan hen zelf en niet aan het feit dat ze tot een of ander ras behoren”, was de verklaring van mevrouw Ross. En toen was het tijd om al haar platen op de brandstapel te gooien.

Wie aan de hand van beide voorbeelden de verleiding niet zou kunnen weerstaan te concluderen dat dergelijke vormen van maatschappelijke vervreemding alleen maar bij zwarten met een gebrekkige intellectuele ontwikkeling voorkomen, die vergist zich. In de VS staat een hoogleraar in de economie, Thomas Sowell, bekend om het ontkennen van rassendiscriminatie en zijn verzet tegen positieve discriminatie. Vandaag de dag bedreigt dit vervreemdingsvirus een heel groot deel van de ‘succesvolle’ zwarten in een witte maatschappij.

Langer dan 20 jaar geleden maakte ik het mee dat er op een dag twee interviews met succesvolle zwarten in een Nederlandse krant werden gepubliceerd. De ene was een theaterregisseur van het Temba Theater uit Londen. Hij was in Nederland vanwege de opvoering van Romeo en Julia in de stadsschouwburg van Amsterdam. Het bijzondere aan die voorstelling was dat Romeo zwart was. Het andere interview was met een Surinaamse tuinder die aubergines kweekte in Bleiswijk. Beide interviews waren interessant omdat de geïnterviewden min of meer dezelfde problemen tegenkwamen in hun streven naar succes. De ene in Engeland, de andere in Nederland.

Wat mij bij het interview met de zwarte Engelse regisseur tegen de borst stuitte, was zijn stelling dat hij niet wilde dat zijn groep het imago kreeg van een klagende minderheidsgroep, die nooit anders dan misstanden aan de kaak stelde. Dat een zwarte regisseur ervoor kiest om producties op de planken te brengen die niets van doen hebben met de sociale problemen van zwarte mensen in een door witte mensen gedomineerde samenleving, daar kan niets tegen worden ingebracht. Dat is zijn goed recht. Wanneer hij echter de andere groepen die wel stelling tegen nemen de systematische rassendiscriminatie van zwarten, een stoot onder de gordel geeft, door hen te afficheren als ‘klagende theatermakers die nooit anders dan misstanden aan de kaak stellen’, dan maakt hij zich ook schuldig aan de drang die kennelijk onweerstaanbaar blijkt bij zwarte mensen die het door een godswonder gemaakt hebben in deze samenleving. De drang om de witte mensen te behagen, uitspraken te doen die hen als muziek in de oren klinken wordt gezien als de beste strategie om een succesvolle positie te kunnen behouden. De groepen die misstanden aan de kaak stellen vormen een gemakkelijker ‘target’ dan de veroorzakers van die misstanden.

In het interview met de Surinaamse tuinder uit Bleiswijk was te lezen hoeveel tegenwerking hij ondervond van de lokale overheid en de banken, voordat hij de nodige gelden bij elkaar kreeg om zijn project te kunnen realiseren. Ondanks de heldere beschrijving van de problemen die deze zwarte ondernemer ondervond, beweerde hij dat hij niet “voor zieligheid, maar voor zakelijkheid kiest”. Ook deze uitspraak illustreert het verschijnsel bij zwarte mensen om zoveel mogelijk de realiteit niet onder ogen te willen zien. Hebben de andere ondernemers die door tegenwerkingen van banken, lokale en andere overheden hun project niet van de grond hebben gekregen, gekozen voor zieligheid? Ook deze man maakte zich schuldig aan ‘victim blaming tendency’.

Dat witte mensen in de samenleving de neiging vertonen de achterstelling van het zwarte volksdeel goed te praten door hem de schuld te geven, is uit sociaal psychologische overwegingen te begrijpen, maar dat ook succesvolle zwarte mensen in hun irritante pogingen de witte mensen het idee te geven dat zij tot een bijzonder soort zwarten behoren, dergelijke bekrompen meningen uitdragen, weerlegt de stelling dat publicitaire aandacht voor succesvolle zwarte mensen in deze maatschappij een positieve invloed zal hebben op andere rasgenoten.